| امروز چهارشنبه, ۶ بهمن , ۱۴۰۰ |
سرخط خبرها:


شیخ مفید؛ برجسته در علوم اسلامی

شیخ مفید از شخصیتهای برجسته شیعه در عرصه علوم گوناگون اسلامی از جمله فقه و کلام بوده است و در قالب علم کلام، به بسیاری از مسائل تشکیل حکومت اسلامی و فقه مربوط به آن پرداخته است

به گزارش پایگاه خبری ـ تحلیلی طلیعه؛ قرن چهارم هجری، قرن گسترش علوم و تمدن اسلامی بود. قرنی که متکلمان به مکتب‌های خود شکل داده بودند. پایه های مذاهب فقهی ریخته شده و مردم در پیروی از فقیهان دسته بندی شده بودند. در مراکز علمی شیعه، هر چند قدیمین (ابن ابی عقیل و ابن جنید اسکافی) به تفکر عقلانی و کاربرد عقل در کلام و فقه معتقد بودند و آراء خود را تبیین و تشریح کرده بودند، ولی تفکر حاکم در کلام و فقه، با اهل حدیث بود.

محمد بن محمد بن نعمان معروف به شیخ مفید از بزرگان و فقهای شیعه، در سال ۳۳۸ متولد و در سال ۴۱۳ بدرود حیات گفت.

وی از شخصیتهای برجسته شیعه در عرصه علوم گوناگون اسلامی از جمله فقه و کلام بوده و به گفته شیخ طوسی- در عبارتی که از وی نقل کردیم- وی در زمان خود، ریاست و مرجعیت شیعه را در دست داشت. همان گونه که قبلاً نیز اشاره شد پیش از شیخ مفید در بین علمای شیعه به صورت کنونی رایج نبود، بلکه احادیث فقهی منقول از ائمه اطهار (ع) با سلسله سند، عیناً در کتابها نقل می شد و فقها تصرفی در متن حدیث نمی کردند؛ اما با ظهور شیخ مفید، اوضاع متفاوت شد.

وی با نیروی ادراک قوی خود، مشرب فقهی جدیدی را بر اساس قواعد و اصول منظم پایه گذاری کرد و شاگردانش سید مرتضی و شیخ طوسی این راه را ادامه دادند. شیخ در شیوه اجتهادی خود جایگاه بلندی برای عقل قائل بود و یکی از راه های رسیدن به شناخت مفاهیم کتاب و سنت را عقل می دانست و حتی بر این اعتقاد بود که اگر حدیثی مخالف احکام عقل باشد، مردود است

در قالب علم کلام، به بسیاری از مسائل تشکیل حکومت اسلامی و فقه مربوط به آن پرداخته است. آراء و فتاوی شیخ مفید در زمینه ی مسائل حکومتی را می توان تحولی بزرگ در تاریخ فقه امامیه تلقی کرد. نظرات وی درباره ی شئون اجتماعی، سیاسی، قضایی و نظامی که فقها باید در جامعه عهده دار آن باشند، بسیار صریح و بی ابهام است و در مقایسه با فتاوی اندک شیخ صدوق که محتاطانه و همراه با تقیه بود، یک تحول و شاید نخستین تحول فقهی پس از آغاز غیبت کبرا باشد

در جامعه اسلامی، فکر غالب، وظیفه کارشناس در مسائل اعتقادی را رد مخالفان از طریق کلام خدا و احادیث پیامبر(ص) و ائمه معصومین(ع) و حداکثر در توضیح آیات قرآن و گفته های ائمه(ع) می دانست. در چنین جو و محیطی، شیخ مفید، از شیوه کارشناسانی دفاع کرد که عقل را در عقائد به کار می بردند و به تجزیه و تحلیل مسائل عقیدتی می پرداختند.

شیخ مفید، همان گونه که عقل را در دانش و نتایج خود نیازمند به سمع وحی می داند، از آن نیز، به سان منبعی از منابع در شناخت و اثبات معارف اسلامی استفاده می کرد. از باب نمونه: هنگامی که از وی در خصوص سؤال در قبر و بازگشت حیات به انسان پرسش می شود، می گوید:

با این که وحی وسیله ما برای شناخت واقعیت این پرسش است، ولی از طریق عقل می دانیم که زندگی به فرد مرده باز می گردد و چنان می شود که می تواند در معرض این پرسش و دادن پاسخ قرار گیرد. احادیثی نیز هست که بر این مسأله دلالت دارند.

بنا به نظر شیخ مفید، این احادیث ضرورت ندارند؛ زیرا عقل بدون یاری سمع، می تواند به نتیجه برسد.

شیخ مفید، در کتاب: النکت من مقدمات الاصول، در پاسخ به این سؤال: نخستین وظیفه ای که خداوند برای مردم معین کرده چیست؟ می نویسد: نخستین وظیفه، اثبات وجود خدا از طریق دلائل است.

این اندیشه، در جوامع علمی شیعه در آن دوره و پس از آن، تاثیر ژرفی گذاشت. از این روی، شیخ طوسی که خود استاد کلام و فقه اجتهادی است و از شاگردان مفید، وی را رئیس مذهب شیعه و استاد همگان در کلام و فقه می داند.

انتهای پیام/

کد خبر : 12787
تاريخ ثبت خبر : 1 دسامبر 2015
ساعت بارگزاری خبر : 11:59
برچسب‌ها:, , ,

دیدگاه شما

( الزامي ) (الزامي)