| امروز جمعه, ۲ آبان , ۱۳۹۹ |
سرخط خبرها:


فناوری داخلی راه رسیدن به تحقق اقتصاد مقاومتی است

دانش و فناوری به عنوان یکی از نیروهای بسیار مؤثر در تحولات اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌آید و یک کالای عمومی محسوب می‌شود؛ زیرا می ‌توان آن را بدون کاهش و استهلاک، با دیگران به اشتراک گذاشت. در عین حال، می ‌توان از آن بارها استفاده کرد.

پایگاه خبری – تحلیلی طلیعه، حامد افروغ؛ دستیابی به رشد و توسعه اقتصادی از جمله اهداف مهم نظام های سیاسی جهان و علی الخصوص نظام مقدس جمهوری اسلامی بوده و هست؛ علت این مسئله نیز وجود منافع و مزایایی است که در روند رشد و توسعه اقتصادی محقق می شود. نظریات و الگوهای مختلفی در زمینه رشد و توسعه برای نیل به این اهداف در کشور ما ارائه و برخی نیز اجرا شده اند. اما سرانجامی خوشایند به دلایل مختلف (همچون نبود نگاه بومی و اسلامی) نداشته اند. اما اکنون ایده و استراتژی جدیدی از زبان رهبری کشور با نگاه بومی و اسلامی مطرح و مورد توجه بسیاری جهت تحلیل و بررسی و تدوین قرار گرفته است تا به حول قوه الهی به اجرا درآید و بتواند کشور ما را به سمت اقتصادی ایده ال و اسلامی حرکت دهد، اقتصادی که بتواند برای جهان اسلام الهام بخش و کارآمد بوده و زمینه ساز تشکیل تمدن بزرگ اسلامی باشد .ازدیگر سو، مهمترین و کانونی ‌ترین اصلی که در خصوص اقتصاد مقاومتی در راهبردهای کلی نظام مورد توجه قرار گرفته است، ایجاد اقتصادی دانش ‌بنیان است تا بتواند بر پایه همین توانمندی در مقابل فشارهای خارجی مقاومت کند.

بی تردید استراتژی اقتصاد مقاومتی دارای شاخصه ها، ابعاد و لایه های فراوان و مختلفی همچون شکل گیری اقتصاد دانش بنیان، تقویت تولید داخلی، کاهش وابستگی وارداتی، رهایی از اقتصاد تک محصولی (نفت) و مصرفی، خود اتکایی و خود کفایی در تولید کالاهای اساسی و استراتژیک و … و هدف مشخصی چون توانایی مقابله و انعطاف در برابر تهاجمات اقتصادی با دارا بودن اقتصادی بومی و مقاوم است .

با شناخت ابعاد مختلف اقتصاد مقاومتی می توان بیان داشت که رفتن به سمت اقتصاد دانش بنیان و تولید کالای دانش بنیان یکی از اصلی ترین رهیافت های نیل به اقتصاد مقاومتی بوده و در صورتی که بتوان آن را در اقتصاد کشور نهادینه کرد، می توان گفت بسیاری از راه اقتصاد مقاومتی را طی کرده ایم. در واقع اقتصاد مقاومتی، راهکاری است که کشور بتواند در یک شرایط ویژه که مورد تحریم ابر قدرت های دنیا قرار گرفته است، به سوال های اساسی اقتصاد مبنی بر چگونگی تولید و توزیع کالاها و خدمات پاسخ دهد؛ همچنین سرمایه گذاری های لازم برای کاهش وابستگی به کشورهای دیگر، به خصوص کشورهایی که چشم طمع به منابع و سرمایه های مادی و معنوی جمهوری اسلامی ایران دارند را داشته باشد.

نکته ظریفی که در فرمان ۲۴ ماده ای سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی دیده می شود، موضوع بند ۲ است که تاکید بر “پیشتازی اقتصاد دانش بنیان، پیاده‌ سازی و اجرای نقشه جامع علمی کشور و ساماندهی نظام ملی نوآوری به منظور ارتقای جایگاه جهانی کشور و افزایش سهم تولید و صادرات محصولات و خدمات دانش‌بنیان و دستیابی به رتبه اول اقتصاد دانش‌بنیان در منطقه” داشته است؛ در واقع با تکیه بر این بند می توانیم با استفاده از دانش که حد و مرزی برای آن وجود ندارد و استفاده دقیق از ظرفیت های علمی کشور که طی سال های اخیر بسیار شکوفا شده است، وضعیت اقتصادی جامعه را بهبود داده و نقصان بکارگیری دانش در سطوح تولید را که در کشور ما بسیار مشهود است را ارتقا دهیم.

به عبارت دیگر، دانش و فناوری به عنوان یکی از نیروهای بسیار مؤثر در تحولات اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌آید و یک کالای عمومی محسوب می‌شود؛ زیرا می ‌توان آن را بدون کاهش و استهلاک، با دیگران به اشتراک گذاشت. در عین حال، می ‌توان از آن بارها استفاده کرد. در حقیقت دانش، به عنوان یک منبع دائمی می تواند همواره در اختیار بنگاه‌ های اقتصادی قرار ‌گیرد و با مشارکت مکرر در فرآیندهای گوناگون تولیدی و خدماتی، سبب افزایش مزیت رقابتی و ایجاد ارزش افزوده شود. در نتیجه، این امر می ‌تواند سبب گسترش رفاه اجتماعی و عامل کاهش فقر و بی‌ عدالتی و موجب ارتقای روند اقتصاد مقاومتی گردد.

حال با کنار هم گذاردن این واژگان به الگویی به نام اقتصاد دانش بنیان می رسیم که گویای تأکید بر نقش دانش و فناوری در جریان پیشرفت کشور می باشد. از این رو، می‌توان گفت در اقتصاد دانش‌بنیان، به دانش از نظر کیفی و کمّی با اهمیت ‌تر از گذشته نگریسته می ‌شود. اقتصاد دانش ‌بنیان، اقتصادی است که مستقیماً بر مبنای تولید، توزیع و مصرف دانش و اطلاعات قرار گرفته باشد.

بسیاری از اقتصاددانان بر این باورند که امروزه دیگر حجم سرمایه و اندازه‌ بازار در توسعه نقش اساسی ندارد؛ بلکه این نقش را دانش و فناوری ایفا می‌ کند. اقتصاد دانش ‌بنیان به نوعی یک اقتصاد بدون وزن است، دانش به کالا تبدیل می‌ شود و به فروش می ‌رسد. اقتصاد دانش ‌بنیان اقتصاد کمیابی منابع نیست، بلکه اقتصاد فراوانی منابع است؛ زیرا بر خلاف بسیاری از منابع که هنگام مصرف مستهلک می ‌شوند، اطلاعات و دانش، که اساس اقتصاد دانش ‌بنیان است، می ‌تواند بارها مصرف شود و با مصرف بیشتر در واقع رشد کند. در حقیقت اقتصاد دانش ‌بنیان با بهره‌ وری بیشتر عوامل تولید و رفتار بهینه‌ اقتصادی از نظر تخصیص منابع کار می ‌کند و در نتیجه، دارای نرخ رشد بالاتری خواهد بود. این الگو در صورت بهره برداری از دانش داخلی می تواند راهکاری جهت نیل به اقتصاد بومی باشد .

اگر اقتصاد دانش بنیان در کشور شکل گیرد می تواند با بهره گیری از دانش داخلی به تولید ثروت و قدرت بر اساس فکر و اندیشه ایرانی اسلامی منجر شود و پلی شود برای رسیدن به اقتصاد مقاومتی و در نهایت می تواند نظریات بخش اقتصادی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را تامین نماید. به عبارت دیگر، اقتصاد دانش بنیان می ‌تواند راهکاری برای دست یابی به اقتصاد مقاومتی باشد که نه تنها به عنوان یک نیاز اساسی برای کشورهای در حال توسعه نظیر ایران به شمار می آید؛ بلکه اجتناب از حرکت به سمت چنین اقتصادی توان رقابتی را به شدت کاهش می دهد.

 

جایگاه علم و فناوری در اقتصاد

در حقیقت یکی از اساسی ‌ترین پیش‌ نیازهای اقتصاد مقاومتی، سرمایه‌ انسانی خلاق، نوآور و دانشی است که با توجه به ترکیب جمعیتی کشور ایران و جمعیت بالای جوانان تحصیل ‌کرده و نیروی انسانی به عنوان بزرگ ‌ترین و با ارزش ‌ترین سرمایه‌ کشور، باید مورد توجه قرار گیرد و بدین ترتیب، با توانمند نمودن و تشویق و زمینه ‌سازی فعالیت آنان در قالب شرکت های دانش‌ بنیان، کشور توان رویارویی با هر گونه تهدید و تحریم اقتصادی را خواهد داشت.

باید توجه داشت که نقش علم و فناوری در اقتصاد به دلیل ایجاد تخصص و بهبود بهره‌ وری عوامل تولید، از گذشته مورد توجه قرار داشته و جایگاه فناوری به ‌عنوان عامل درون‌زا در رشد اقتصادی مورد تأکید می باشد. براین اساس، فرایندهای خلق و ایجاد فناوری، فراگیری و اکتساب آن، پخش و اشاعه و کاربرد عملی آن باید به دقت برنامه ‌ریزی تا بازخورد بین فرایندهای مذکور، پیشرفت اقتصاد دانش‌بنیان را تضمین ‌کند. اقتصاد دانش بنیان با وقوع تحولات علمی و فناوری، دگرگونی عمیقی در عرصه رشد و تولید اقتصادی ایفا می کند. اقتصاد مبتنی بر علم و فناوری موجب رشد و توسعه پایدار جامعه و در نهایت تحقق اقتصاد مقاومتی می شود. از سوی دیگر تلاش برای بهبود بهره وری تلاش برای زندگی بهتر افراد و جامعه است.

لازمه اساسی گسترش اقتصاد دانش بنیان، افزایش شرکت های دانش بنیان است. با روشن شدن ویژگی ‌های اقتصاد دانش ‌بنیان، جایگاه و کارکرد شرکت ‌های دانش ‌بنیان، به عنوان بنگاه‌ های سیستم اقتصادی دانش‌ بنیان برای تحقق اقتصاد مقاومتی، روشن می شود. نقش شرکت های دانش بنیان در تحقق اقتصاد مقاومتی از جمله مسائل و مباحثی است که پس از بیانات مقام معظم رهبری در خصوص اقتصاد مقاومتی مورد تأیید و توجه اقتصاددانان و محققان و مسئولان جامعه قرار گرفته است. در واقع، جایگاه برجسته شرکت های دانش بنیان در تحولات و تغییرات اقتصادی امری فراموش شده بود که بیانات ایشان جانی دوباره به این شرکت ها داد و موجب اهمیت و توجه به این شرکت ها شد.

توجه به این نکته ضروری است که رابطه در هم تنیده اقتصاد مقاومتی با اقتصاد مبتنی بر علم و دانش از طریق شرکت های دانش بنیان استحکام خواهد یافت. این شرکت ها، هم در تحقق اقتصاد دانش بنیان و هم در مدل اقتصاد مقاومتی کارا، نقش و کاربرد دارند. این شرکت ها نقش محوری در ساختار اقتصاد دانش‌ بنیان بازی می ‌کنند و با توجه به ویژگی ‌های خود و پویایی و تطبیق با شرایط محیط پیرامونی و انعطاف ‌پذیری بالا، ظرفیت مناسبی برای مواجهه با شرایط تحریم را دارا هستند.

نقش این شرکت‌ها در شکل‌ گیری و اجرایی شدن اقتصاد مقاومتی بسیار قابل ملاحظه است، همچنین توزیع عادلانه ‌تر ثروت، بر اساس شایسته‌ سالاری در چنین شرکت‌ هایی، تأثیر زیادی در عدالت اقتصادی دارد و از سوی دیگر، با توجه به توانمندتر بودن این شرکت‌ ها، در مقایسه با شرکت‌ های سنتی، سبب افزایش بهره‌ وری و کارآمدی شرکت‌ های دولتی واگذار شده خواهد شد.

همچنین استراتژی عدم تمرکز فعالیت‌ های تولیدی در چند شرکت بزرگ دولتی، مانع از تحریم آسان محصولات یا مواد اولیه‌ شرکت ‌ها می ‌گردد. شرکت‌ های دانش‌ بنیان زیر ساخت‌ های لازم برای عملی ساختن استراتژی عدم تمرکز و همکاری چندین شرکت متوسط برای تولید یک محصول را دارا هستند.

اما نکته اساسی در این میان این است که آیا بالا بردن بودجه‌ های تحقیقاتی و صرف هزینه های هنگفت در موسسات تحقیقاتی می تواند علاوه بر رشد تولید علم به کاربرد عملیاتی آن در اقتصاد و ایجاد ارزش افزوده بینجامد؟ آیا بالا بردن توانمندی نیروی انسانی و گسترش تحقیقات در دانشگاه‌ها و همچنین بالا بردن سطح مقالات علمی کافی است و نباید به تحقق سایر مسائل در حوزه اقتصاد دانش ‌بنیان اندیشید؟

متاسفانه در طول سالیان گذشته نکته‌ای که به شدت در حوزه رشد علم و فناوری در کشور به چشم می‌ آمده است، نبود هماهنگی و ارزش ‌گذاری بر روی تحقیقات علمی کشور است، گاه در حوزه ‌ای روند اختراعات با شتاب فزاینده‌ ای رو به رشد می‌ گذارد، بدون آنکه صنعت توان استفاده از آن را در قالب یک محصول تجاری داشته باشد یا در حوزه‌ ای دیگر نیازهای ضروری کشور با بی ‌توجهی مراکز علمی روبه‌ رو شده است.

درد آورتر آنکه رابطه بین اقتصاد و بخش توسعه و تحقیقات چه در حوزه صنعت و چه در سایر حوزه‌های اقتصادی به طور کامل از هم‌ گسیخته است و عملا تحقیقات علمی کشور نمی ‌تواند نقش موثری در حل مشکلات جاری کشور و به خصوص عرصه اقتصادی داشته باشد. نکته ‌ای که بارها از سوی مقام معظم رهبری در سخنان گوناگون و در مناسبت‌ های مختلف مورد تاکید قرار گرفته است، رشد علمی و تکیه بر این مسئله در اقتصاد کشور است. ارتباط صنعت و دانشگاه، اجرای دقیق نقشه جامع علمی کشور و همچنین برپایی یک نظام ملی نوآوری نکاتی است که بارها از سوی ایشان مطرح شده است.

اگر اقتصادی قصد حرکت به سمت تمرکز هرچه بیشتر از دانش به عنوان یک مزیت نسبی برای پیشرفت را دارد، باید تاثیر و جهت حرکت فناوری ‌های نوین را شناخته و از آن به بهترین نحو ممکن در خصوص رشد خود از آن استفاده کند و باید بداند که یک فناوری در چه زمانی باید ساخته شود، در چه زمانی باید خریده شود یا در چه زمانی باید با استفاده از روند مهندسی معکوس به صورت یک فناوری بومی در بیاید. یک اقتصاد در حال رشد مبتنی بر دانش باید به بهترین نحو ممکن بهره ‌گیری از فناوری را برای رشد خود بیاموزد، البته چنین چالشی برای هر کشوری که در این مسیر قدم می‌گذارد، بسیار دشوار است .چرا که اصلاح رویه ‌های قبلی گاه بسیار زمان ‌بر و مستلزم شکستن مقاومت‌ های اداری است؛ اما دولت ‌ها در آینده با اقتصادهایی مبتنی بر دانش رو به‌ رو خواهند بود. همانگونه که در اقتصاد مقاومتی هم اقتصاد باید بر پایه مزیت ‌های نسبی فناوری حرکت کند.

حقیقت آن است که هر اقتصادی برای حفظ موفقیت رقابتی خود در عرصه داخلی و در عرصه جهانی نیازمند فناوری هستند و آن هم فناوری ‌هایی که در لبه پیشرفت قرار داشته باشند.

در پایان باید گفت اقتصاد مقاومتی الگویی است که متناسب با شرایط جامعه امروز ما و با تمرکز به استقلال اقتصادی کشور مطرح شده است. اقتصاد مقاومتی الگوی غالبی است که متناسب با شرایط جامعه امروز ما و با تمرکز به استقلال اقتصادی کشور مطرح شده است. در دوره ای که بحران های اقتصادی، وضعیت بسیاری از کشورهای بزرگ دنیا را تهدید می نماید و نظام های اقتصادی آنها نتوانسته است پاسخگوی نیازهای ضروری جوامع باشد، به گونه ای که مصرف گرایی فرهنگ عمومی آنها شده و زمینه اتلاف سرمایه های بشری را فراهم آورده است، با اقتصاد مقاومتی می توان از منابع کنونی کشور به نحو مطلوبی استفاده نمود. به عبارت دیگر، توسعه علم و فناوری یکی از الزامات گریزناپذیر، دستیابی به اقتصاد مقاومتی و اقتصاد دانش ‌بنیان است. رهبر فرزانه انقلاب نیز مکرراً پیشرفت اقتصاد دانش‌بنیان را در رأس همه کارهای اساسی برای پیشرفت کشور قرار داده و زیربنای اقتدار کشور را قدرت ملی دانسته ‌اند و تأکید فرموده‌ اند قدرت علمی و فناوری، منشأ قدرت سیاسی، نظامی، فرهنگی و اقتصادی است.

کد خبر : 6162
تاريخ ثبت خبر : ۱۶ خرداد ۱۳۹۴
ساعت بارگزاری خبر : ۱۹:۱۳

دیدگاه شما

( الزامي ) (الزامي)